Termin profilaktyka uzależnień oznacza świadome działanie nastawione na jednostki lub grupy społeczne mające na celu ograniczanie rozmiarów używania lub nadużywania substancji psychoaktywnych oraz zapobieganie różnorodnym problemom z tym związanym zanim one wystąpią.

Przez substancje psychoaktywne rozumiemy najczęściej:

  • napoje zawierające alkohol etylowy,
  • wyroby tytoniowe zawierające nikotynę,
  • nielegalne substancje chemiczne określane jako narkotyki,
  • niektóre leki, np. leki nasenne,
  • niektóre substancje chemiczne codziennego użytku np. kleje lub rozpuszczalniki,
  • tzw. nowe substancje psychoaktywne nazwane potocznie dopalaczami.

Do problemów związanych z używaniem i nadużywaniem substancji psychoaktywnych zaliczamy uzależnienia i inne szkody zdrowotne (np. zatrucia, infekcje, zaburzenia psychiczne) oraz inne niepożądane konsekwencje np. wypadki, samobójstwa, przestępstwa, konflikty, zaniedbywanie dzieci i obowiązków rodzinnych, przemoc domową, akty agresji, problemy w relacjach z innymi, problemy w nauce i inne destrukcyjne lub szkodliwe czyny popełniane pod wpływem substancji psychoaktywnych oraz w związku z nimi.

Środki psychoaktywne (uzależniające, zmieniające percepcję)

są to substancje chemiczne pochodzenia roślinnego lub syntetyczne, które ludzie używają po to, by wpływać doraźnie na swe samopoczucie i kondycję psychiczną a czasem fizyczną (sterydy). Ten doraźny efekt jest pułapką, prowadzi bowiem do rozwijania się potrzeby powtarzania dawek mimo znacznych szkód jakie to za sobą niesie.
Narkotyk to substancja, która zażywana przez pewien czas wywołuje uzależnienie.

„Dopalacze” – nowe narkotyki –

to produkty o zróżnicowanym składzie, które łączy jedna wspólna cecha: zawierają substancje psychoaktywne działające na układ nerwowy człowieka w podobny sposób do dotychczas znanych narkotyków. Substancje te są zarówno produkowane przez człowieka (czyli syntetyczne), jak i pozyskiwane z roślin. „Dopalacze” zawierają niezwykle groźne substancje dla zdrowia i życia osoby, która je zażyje. Mimo tego, że na ich opakowaniach widnieje napis: „Produkt nie jest przeznaczony do spożycia”, właśnie z taką intencją jest sprzedawany. W grupie „dopalaczy” znajdują się substancje o różnym działaniu. Możemy je podzielić na trzy typy:

⦁ o działaniu pobudzającym,
⦁ o działaniu halucynogennym,
⦁ o działaniu reklamowanym jako zbliżony do marihuany.

Większość „dopalaczy” charakteryzuje się tym, że już w niewielkich dawkach działają na ośrodkowy układ nerwowy. Dlatego bardzo łatwo można je przedawkować, co prowadzi do poważnych konsekwencji dla zdrowia fizycznego i psychicznego, a nawet śmierci.

Niezależnie od tego, jakie środki psychoaktywne są zażywane,
wyróżniamy 4 etapy uzależnienia:

– etap zapoznawczy – w tym okresie sam środek, którego pożądamy, nie jest bardzo istotny; wynika to z faktu, że jego regularne zażywanie jest najczęściej nieprzyjemne, a reakcje organizmu są bolesne; przykładem może być tu spożywanie alkoholu w dużych ilościach, co powoduje złe samopoczucie, mdłości, często również wymioty; ważną rolę pełnią w tym etapie kontakty z osobami chętnie korzystającymi ze środków psychoaktywnych;

etap przyjemności – skutki przyjmowania środka odurzającego nie są już tak nieprzyjemne, jak w pierwszym etapie; wiele osób mówi nawet o przyjemności związanej z jego zażywaniem; dzieje się tak dlatego, ponieważ zwiększa się tolerancja organizmu na działanie tego środka; jednostka jednocześnie uzależnia się od niego coraz bardziej; osoba uzależniona zaczyna odczuwać, że substancje, które zażywa, działają coraz słabiej, dlatego sięga po mocniejsze środki, zaczyna eksperymentować; środowisko, w którym przebywa daje jej natomiast możliwość zaspokojenia wielu potrzeb;

etap, w którym odurzenie jest najważniejszym celem – odurzenie, to stan, do którego dąży uzależniona jednostka; etap ten można już nazwać uzależnieniem zaawansowanym; osoba uzależniona podporządkowuje wszystko swojemu nałogowi; zrywa często kontakt z bliskimi i znajomymi, a jedyną grupą, z która chce spędzać swój czas, są inni nałogowcy;

etap, w którym odurzenie jest normą – jest to najsilniejszy, ostatni stopień uzależnienia; środek, od którego jednostka jest uzależniona, staje się niezbędnym elementem w jej życiu; środki, które przyjmuje przestają powoli wywoływać euforię, dlatego osoba uzależniona zwiększa dawki, co może być groźne dla jej życia; organizm człowieka uzależnionego jest wyniszczony, zachodzą w nim zmiany, które mogą prowadzić nawet do śmierci.

Dlaczego ludzie biorą narkotyki?

Narkotyki wpływają na funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego w specyficzny sposób, że po pewnym czasie przyjmowania określonej dawki narkotyku, powodują takie zmiany w systemie biochemicznym mózgu, że niemożliwe jest przerwanie zażywania, nawet gdy tego bardzo chcesz. Dzieje się tak, ponieważ podczas przyjmowania narkotyków neuroprzekaźnik jakim jest dopamina jest uwalniany w zwojach podstawy mózgu w dużych ilościach. Sygnały dopaminy w tym obszarze mózgu „uczą” inne części mózgu, aby dalej szukały środka psychoaktywnego, abyś mógł go przyjmować raz za razem.
Stan, w którym ludzie nie mogą przestać zażywać narkotyków, nawet jeśli tego chcą, a ich używanie powoduje poważne konsekwencje, nazywa się to uzależnieniem. Ich mózg nauczył się cały czas pragnąć narkotyku.

uzależnienie psychiczne – jest to wczesna faza uzależnienia, w której sięga się po środek psychoaktywny ponieważ zaspakaja on pewne potrzeby psychiczne. Charakteryzuje się ono przymusem sięgnięcia po substancję psychoaktywną w celu uniknięcia niepokoju lub złego samopoczucia.

uzależnienie fizyczne (zależność fizyczna) – jest to zaawansowana faza uzależnienia, w którym organizm przystosował się do codziennej porcji środka psychoaktywnego i wkomponował go we własne przemiany metaboliczne. W tym stanie pojawia się konieczność jego zażywania w celu uniknięcia objawów głodowych.

zespół abstynencyjny (zespół odstawienia) – potocznie głód; jest to stan pojawiający się w wyniku przerwania przyjmowania środków psychoaktywnych przez osobę fizycznie od nich uzależnioną. Charakteryzuje się występowaniem nieprzyjemnych objawów, tj.: bóle mięśni, drgawki, wymioty, gorączka, zaparcia, biegunki, rozbicie psychiczne. Manifestacja somatyczna zespołu odstawienia trwa zwykle od kilku dni do kilku tygodni.

Skutki zażywania narkotyków?

Używanie narkotyków może powodować poważne zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym, które wpływają na sposób myślenia i działania danej osoby. Prowadzić może do pojawienia się silnych efektów toksycznych, w szczególności upośledzenia funkcji układu sercowo-naczyniowego w postaci podwyższenia lub obniżenia ciśnienia tętniczego krwi, zaburzeń rytmu serca, utraty przytomności, a nawet zatrzymania krążenia. Nowe narkotyki niebezpieczne są również ze względu na możliwość wystąpienia zaburzeń neurologicznych oraz zaburzeń psychotycznych, którym mogą towarzyszyć halucynacje i urojenia.  Stosowanie na przykład kannabinoidów może powodować nudności, zawroty głowy, uszkodzenia nerek oraz zmiany w układzie oddechowym, zaburzenia koordynacji ruchowej, napady lęku, paniki, apatię, zaburzenia nastroju, depresje oraz psychozy wymagające specjalistycznego leczenia psychiatrycznego.

Młodzież a substancje psychoaktywne

Wiek dojrzewania to okres w trakcie którego młodzi ludzie są najbardziej narażeni na szkodliwe działanie substancji psychoaktywnych, szczególnie ze względu na dojrzewanie neurobiologicznych struktur mózgowych, np. w zakresie receptorów dopaminowych. W tym okresie następuje wzrost zainteresowania eksperymentowaniem ze substancjami psychoaktywnymi i często ma miejsce inicjacja narkotykowa. W adolescencji, ze względu na małą wiedzę o predyspozycjach zdrowotnych oraz niską świadomość skutków działania tych substancji, stosunkowo łatwo ulec zatruciu lub przekroczyć próg potencjału uzależniającego, narażając przy tym własne zdrowie, a niekiedy życie.
Używanie substancji psychoaktywnych przez młodych ludzi jest wysoko skorelowane z zachowaniami problemowymi, takimi, jak: niskie wyniki w nauce, wagarowanie, konflikty z rodzicami i rówieśnikami, łamanie powszechnie obowiązujących norm i przepisów prawa. Z drugiej strony, narastające problemy i konflikty, sprzyjają używaniu substancji psychoaktywnych.

Należy podkreślić, że używanie substancji psychoaktywnych w sposób szkodliwy ma negatywny wpływ na procesy poznawcze (zaburzenia uwagi, zaburzenia spostrzegania), procesy emocjonalne (zaburzenia w sferze uczuciowości i popędów, labilność emocjonalna), procesy psychomotoryczne (nadpobudliwość, zachowania agresywne). Używanie tych substancji może mieć znaczący wpływ na funkcjonowanie społeczne.

Masz pytania dotyczące narkotyków, 
zadzwoń na bezpłatną infolinię

GIS 800 060 800

Pliki do pobrania:

Istotne informacje znajdują się na poniższych stronach: